Kuponda
Istilahi ya upishi ya Kifaransa; hatua inayotumiwa katika mapishi mbalimbali ya Afrika
Hatua moja yenye matokeo mbalimbali
Kuponda ni kukandamiza chakula kwa shinikizo au mapigo yanayorudiwa ya mchi, kwa kawaida ndani ya kinu. Neno linaeleza hatua, si umbile moja kwa vyakula vyote. Matokeo yanaweza kuwa unga wa viungo, vipande vikubwa, mchanganyiko laini wa viungo au nyuzi za nyama iliyopikwa. Unyevunyevu, aina ya kiambato na kiasi cha kazi huathiri matokeo. Soma agizo pamoja na hatua inayofuata: chakula kinachoingia katika mchuzi kinaweza kuhitaji umbile tofauti na kinachowekwa juu ya sahani.
Kamusi ya upishi ya Académie du Goût inaunganisha neno hili na kusaga au kuvunja kwa kinu na mchi. Mapishi yaliyounganishwa yanaonyesha pia matumizi yake kwa chakula kilichokwishaiva. Kwa hiyo usidhani kuwa kila kiambato hupondwa kibichi au kwamba kila matokeo yanapaswa kuwa laini kabisa.
Kuchagua na kuweka vifaa
Kinu hushikilia kiambato wakati mchi unakikandamiza na kukivunja. Chagua ukubwa unaoacha nafasi ya kusogeza mchi na kurudisha vipande katikati. Kinu kilichojaa karibu na ukingo huwa kigumu kudhibiti. Kiweke kwenye sehemu thabiti na imara, ukifuata maelekezo ya utunzaji wa nyenzo yake; mbao na mawe si lazima visafishwe kwa njia ileile.
Tumia vifaa safi, visivyoharibika na vinavyofaa kwa chakula. Bakuli dhaifu linaweza kuvunjika chini ya mapigo. Anza kwa kiasi kidogo ili kuona nguvu inayofaa. Shinikizo linalodhibitiwa na kurudisha vipande katikati mara kwa mara vinaweza kusaidia zaidi kuliko mapigo makubwa yanayotawanya chakula nje. Ubora wa hatua hautegemei nguvu pekee, bali udhibiti na umbile linalotakiwa.
Kutayarisha kiambato kwanza
Kuponda hufuata maandalizi yanayotakiwa katika mapishi. Chagua na osha majani, ondoa mashina magumu yasiyotumika, menya kitunguu saumu na gawanya vipande vikubwa inapohitajika. Nyama inayokusudiwa kutenganishwa kuwa nyuzi lazima ipikwe kwanza kama ilivyoelekezwa. Ondoa mifupa na sehemu ngumu kabla ya kuponda ili visivunjike ndani ya chakula.
Kuponda viungo vibichi kwa mchuzi na kuvunja nyama laini iliyopikwa ni hatua tofauti. Kuponda hakuchukui nafasi ya kuosha, kuondoa mifupa au kupika. Wala hakuwezi kuthibitisha kama mmea usiojulikana unafaa kuliwa. Kuchagua viambato vilivyokusudiwa na kufuata maandalizi yake bado ni muhimu, hata kama umbo lake litabadilika na vipande vitakuwa vigumu kutambua baada ya kupondwa.
Kudhibiti nguvu na ulaini
Anza taratibu kwa viambato vikavu ili kupunguza kuruka kwa vipande. Vunja vipande vikubwa, rudisha vilivyobaki pembeni na endelea mpaka upate ukubwa unaotakiwa. Mchanganyiko wenye unyevunyevu unaweza kuitikia vizuri zaidi shinikizo na mwendo wa kusaga kuliko mapigo ya juu. Simamisha mchi kabla ya kutumia kifaa kingine kukusanya chakula kilicho kwenye kuta za kinu.
Angalia matokeo mara kwa mara badala ya kufanya kazi kwa muda uliowekwa bila sababu. Kitunguu saumu kinachotakiwa kuwa laini na nyama inayopaswa kubaki na nyuzi hazihitaji kazi sawa. Kiasi kidogo hurahisisha uchunguzi huu. Ikiwa viambato vinaongezwa kwa zamu, fuata mpangilio wa mapishi: tofauti za ukubwa, ugumu na unyevunyevu zinaweza kubadilisha matokeo kama vyote vitawekwa pamoja mwanzoni.
Seswaa: kufanya kazi na nyama iliyoiva
Mapishi yaliyounganishwa ya seswaa, nyama iliyopondwa ya Botswana, hutumia hatua hii baada ya kupika nyama ya ng’ombe kwa muda mrefu. Ulaini huangaliwa kwanza, kisha mifupa, sehemu ngumu za gegedu na viungo vilivyowekwa huondolewa. Nyama ikiwa bado moto hupondwa au kukandamizwa kupata nyuzi zinazolingana. Lengo ni nyama laini yenye nyuzi, si mchanganyiko laini kabisa; kuendelea kuponda si lazima kuboreshe sahani.
Toleo hili huhifadhi mchuzi wa kupikia na kuongeza kiasi kinachotosha tu kudumisha unyevunyevu. Kioevu hurekebisha umbile baada ya kazi ya nyama; kuponda wenyewe si kupika. Mapishi pia yanaruhusu kijiko cha mbao imara au uma mbili. Shughulikia nyama na mchuzi wa moto kwa uangalifu, kisha fuata maelekezo ya kuiweka chakula katika hali ya moto na kukihudumia.
Majani na kitunguu saumu katika mchuzi
Katika mapishi yaliyounganishwa ya « Feu de Yut », majani huchaguliwa, huondolewa mashina magumu na huoshwa kabla ya kupondwa au kukatwa laini sana. Kitunguu saumu pia kimeorodheshwa kikiwa kimepondwa. Viambato hivyo baadaye huingia katika mchuzi na kuendelea kupikwa. Hapa hatua huandaa chakula kwa kazi inayofuata badala ya kumaliza sahani nzima.
Matumizi haya yanatofautiana na seswaa: kupunguza ukubwa wa majani au viungo kabla ya kuvitia katika msingi wenye kioevu. Mapishi yanaruhusu njia nyingine ya kukata majani, lakini ruhusa hiyo haitumiki moja kwa moja kwa kila sahani. Jina la kienyeji la majani halithibitishi spishi moja ya mmea. Tumia majani yanayofaa kuliwa na yaliyokusudiwa kwa maandalizi hayo, ukifuata maelekezo yake maalumu.
Kioevu na vifaa vya mbadala
Maji au mchuzi wa kupikia vinaweza kusaidia baadhi ya michanganyiko, lakini pia hubadilisha ukolezi na tabia yake inapopikwa. Usiongeze kioevu moja kwa moja: unga huwa na unyevunyevu, mchanganyiko unaweza kuwa mwepesi kupita kiasi na mchuzi kupata maji mengi yasiyokusudiwa. Katika seswaa iliyounganishwa, mchuzi una kazi maalumu ya kudumisha ulaini, si sheria kwa kila chakula kinachopondwa.
Kisu hukata, mashine ya kusaga hutumia vile na uma unaweza kutenganisha nyuzi za nyama laini. Vifaa hivi vinaweza kufanikisha lengo bila kutoa umbile lilelile la mchi. Chagua mbadala kulingana na matokeo na chaguo za mapishi. Ikiwa vipande au nyuzi zinapaswa kubaki, fanya kazi hatua kwa hatua na ukague kabla ya kuendelea, badala ya kutafuta ulaini mkubwa kila wakati.
Kusoma agizo na kupanga hatua inayofuata
Kuponda kunaweza kufanana kwa matokeo na kuvunja, kukata au kusaga, lakini hatua si sawa kabisa. Kuchekecha hutenganisha chembe kulingana na ukubwa badala ya kuponda kiambato chenyewe. Kukanda donge la unga pia kunalenga muundo tofauti. Mapishi yanaweza kutumia shughuli kadhaa bila kuzifanya zote kuwa mbadala wa nyingine.
Angalia kiambato, hali yake ya mwanzo, umbile linalohitajika na hatua inayofuata. Andaa chombo cha kupokea kiasi kilichomalizika badala ya kukiacha kikijazana katika kinu. Safisha vifaa kati ya matumizi yasiyolingana, pia baada ya viambato vyenye vizio, kwa kufuata utunzaji unaofaa. Kipimo cha mwisho ni umbile la sahani: kuvunjika kwa kutosha kwa matumizi yaliyokusudiwa, huku sifa ambazo mapishi yanataka zibaki zikihifadhiwa.